Publications de Presse Burundaise, Rohero I Avenue de la JRR N°17 Immeuble le SAVONNIER, Téléphone standard : (257) 22 22 62 32, Fax :(257) 22 22 58 94, email: pressequotidienne@yahoo.fr

Guterera amatora ngo bizotuma Uburundi butaguma buzera inze

superIgikorwa co guterera amatora yo mu mwaka w’2020 caritabiriwe n’abakozi bakora mu biro vy’Umukuru w’igihugu n’ababikukira bose. Ivyo vyamenyeshejwe na Sabine Ntakarutimana kw’igenekerezo rya 21 Kigarama 2017  mu gihe bari bazindukiye mw’ibanki nkuru y’igihugu (BRB) gushikiriza intererano y’amatora yo mu mwaka w’2020  .Igikorwa co guterera amatora yo mu mwaka w’2020 caritabiriwe n’abakozi bakora mu biro vy’Umukuru w’igihugu n’ababikukira bose. Ivyo vyamenyeshejwe na Sabine Ntakarutimana kw’igenekerezo rya 21 Kigarama 2017  mu gihe bari bazindukiye mw’ibanki nkuru y’igihugu (BRB) gushikiriza intererano y’amatora yo mu mwaka w’2020  .Yamenyesheje ko ico gikorwa co guterera amatora yo mu mwaka w’ 2020 cakozwe n’abakozi bose bo mu biro vy’Umukuru w’igihugu  hamwe  n’ababikukira.

Bakaba rero batororokanije amafaranga agera ku 51.850.500,  yatanzwe n’abakozi bose  bo mu biro  vy’Umukuru w’igihugu atawuvuyemwo ku kigoro kadasanzwe kugira berekane yuko bashigikiyye intambwe nziza, n’akarorero keza k’umukuru w’igihugu adasiba guha abanyagihugu bose . Ngo bakaba bashimye kwifadikanya n’abandi badahengeshanya kubikora  mu ntumbero yo kwitegurira neza amatora  atuma ubwigenge bw’igihugu   bukomera  na demokarasi itera ija imbere. Sabine Ntakarutimana yari arongoye abo bakorana gushikiriza iyo ntererano yaboneyeho akaryo ko gutera akamo abarundi ko batokwigira sindabibazwa ahubwo umwe wese uko ashoboye  yoterera uburundi bukareka kwama buzera inze.Yabandanije amenyesha ko badahejeje guterera kuko nibatangura gukata abandi bakozi ba Reta kuva muri Nzero 2018  nabonyene ngo ntibazosigara inyuma bazosubira ngo kugira babandanye bifadikanya n’abandi bakozi. Mu nyuma yaho ishirahamwe ry’abacitse kw’icumu n’ubwicanyi bwakorewe  ryakorewe abahutu b’i Burundi mu mwaka w’1972 (collectifs 1972-AA) nabo nyene  bari bahashitse kugira batange intererano y’abo igera ku mafaranga  30.010.000  aho uwubaserukira Francois Xavier Nsabimana umuhuzabikorwa muri iryo shirahamwe yabimenyesheje, ngo guterera amatora ku murundi wese bizotuma uburundi bwogorora bukareka kwama buzera inze  canke bukama mu madeni. 

Josélyne Ndayegamiye                                                                      

 

 

Umuyobozi mukuru w’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta ( P.P.B) arashimishwa n’ivyaranguwe n’abakozi ajejwe muri aya mezi 3 aheze

dgUbuyobozi bukuru bw’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta PPB , bwaratunganije ku wa 21 Kigarama 2017 , inama y’abakozi bose b’ubwo buyobozi mu ntumbero  yo kurabira hamwe ivyaranguwe mu gice ca gatatu c’umwaka ari naco ca nyuma c’umwaka w’2017 , yari irongowe n’umuyobozi mukuru wa PPB nyene Louis Kamwenubusa.   Uwo muyobozi mukuru ahanini yarakeje ndetse aranashimira abo arongoye ku mwete n’ubwira baranguranye akazi kabo ka minsi yose mu bisata vyose bigize ubwo buyobozi , aca agirako abasaba kubandanya neza  mbere bakarusha  uko bahora. Louis Kamwenubusa yahamagariye kandi abakozi  bose kwirinda ibibasamaza, biteho nantaryo ibibaraba nayo ibitabaraba bavyihoze. Yabahanuye kwama bakora ku nyungu z’abarundi na cane cane bisunze umwuga wo kumenyesha amakuru hamwe n’amategeko awugenga. Yamenyesheje ko mu ntumbero yo kurangura neza uwo mwuga hategekanijwe inyigisho ku bamenyeshamakuru bashasha bo mw’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta (PPB), radiyo na tereviziyo y’Uburundi (RTNB) n’itororokanirizo ry’amakuru (ABP) nk’uko ubushikiranganji bwo kumenyesha amakuru bubisaba.Ico ngo kikaba ari igikorwa gishobora kurangurwa n’ababoneye izuba abandi muri uwo mwuga.  Nk’uko yama abikora , umuyobozi mukuru w’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta yarasavye ashimitse abakozi bose gukora bakundana kandi basenyera ku mugozi umwe mu ntumbero yo guteza imbere iryo yandikiro.  Abakozi bararonse akaryo ko kumushikiriza ibibazo bimwe bimwe nk’ikijanye na pansiyo batekerera uwugeze gukukuruka kubera ingingo yo guhagarika uturusho twahora twongerwa ku mushahara uko umwaka utashe mu gihe aguma aronswa amanota meza ku vyo yaranguye ariko akamupfako ubusa. Umuyobozi mukuru akaba yasavye uwujejwe abakozi muri PPB  gushikana ico kibazo mu bushikiranganji aho ingingo zifatirwa.

Ku kibazo cerekeye pansiyo y’inyongera abakozi bokwiziganiriza ubuyobozi bukuru bukagira igice bubaterereye, umuyobozi mukuru yasavye ko abakozi bose bobanza bakiyandikisha mu mashirahamwe yo gutegekaniriza kazoza atari INSS kugira babone gushigikirwa ata mwana n’ikinono.Ubuyobozi bukuru bw’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta PPB , bwaratunganije ku wa 21 Kigarama 2017 , inama y’abakozi bose b’ubwo buyobozi mu ntumbero  yo kurabira hamwe ivyaranguwe mu gice ca gatatu c’umwaka ari naco ca nyuma c’umwaka w’2017 , yari irongowe n’umuyobozi mukuru wa PPB nyene Louis Kamwenubusa.   Uwo muyobozi mukuru ahanini yarakeje ndetse aranashimira abo arongoye ku mwete n’ubwira baranguranye akazi kabo ka minsi yose mu bisata vyose bigize ubwo buyobozi , aca agirako abasaba kubandanya neza  mbere bakarusha  uko bahora. Louis Kamwenubusa yahamagariye kandi abakozi  bose kwirinda ibibasamaza, biteho nantaryo ibibaraba nayo ibitabaraba bavyihoze. Yabahanuye kwama bakora ku nyungu z’abarundi na cane cane bisunze umwuga wo kumenyesha amakuru hamwe n’amategeko awugenga. Yamenyesheje ko mu ntumbero yo kurangura neza uwo mwuga hategekanijwe inyigisho ku bamenyeshamakuru bashasha bo mw’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta (PPB), radiyo na tereviziyo y’Uburundi (RTNB) n’itororokanirizo ry’amakuru (ABP) nk’uko ubushikiranganji bwo kumenyesha amakuru bubisaba.Ico ngo kikaba ari igikorwa gishobora kurangurwa n’ababoneye izuba abandi muri uwo mwuga.  Nk’uko yama abikora , umuyobozi mukuru w’iyandikiro ry’ibinyamakuru vya Reta yarasavye ashimitse abakozi bose gukora bakundana kandi basenyera ku mugozi umwe mu ntumbero yo guteza imbere iryo yandikiro.  Abakozi bararonse akaryo ko kumushikiriza ibibazo bimwe bimwe nk’ikijanye na pansiyo batekerera uwugeze gukukuruka kubera ingingo yo guhagarika uturusho twahora twongerwa ku mushahara uko umwaka utashe mu gihe aguma aronswa amanota meza ku vyo yaranguye ariko akamupfako ubusa.

Umuyobozi mukuru akaba yasavye uwujejwe abakozi muri PPB  gushikana ico kibazo mu bushikiranganji aho ingingo zifatirwa.Ku kibazo cerekeye pansiyo y’inyongera abakozi bokwiziganiriza ubuyobozi bukuru bukagira igice bubaterereye, umuyobozi mukuru yasavye ko abakozi bose bobanza bakiyandikisha mu mashirahamwe yo gutegekaniriza kazoza atari INSS kugira babone gushigikirwa ata mwana n’ikinono.Ku kibazo co kugabanya ubusumbasumbane bw’imishahara abakozi baramenyeshejwe ubushikiranganji bw’ikigega ca Reta bwakiriye ivyasabwe n’ubuyobozi bukuru bw’iyandikiro ry’amakuru kugira buze bubikorereko. Yarangije yifuriza abakozi arongoye kugira umunsi mukuru mwiza wa Noheri hamwe n’umwaka mushasha w’2018 kuri bose.

Gloriose Nshimirimana (Uwimenyeza)

 

Abakenguzamateka baremeje bose integuro z’abwirizwa zine

kanayKw’igenekerezo rya 21 Kigarama 2017, Inama Nkenguzamateka yarize yongera iremeza ijana kw’ijana  integuro z’amabwirizwa zine. Iya mbere yari nteguro y’ibwirizwa risubiramwo igitabu c’amategeko agenga amasoko ya Reta co ku wa 4 Ruhuhuma 2008. Umushikiranganji ajejwe ikigega ca Reta, Domitien Ndihokubwayo yamenyesheje ko kugira Reta isabe ko itegeko rigenga amasoko rihinduka ari uko ryari rifise ivyo rinegurwa. Ngo wasanga umwanya wo gutunganya amasoko ya Reta wari mureremure. Ngo itegeko rigenga amasoko ya Reta ryahahora ntiryerekana aho ibikorwa vy’urwego rumwe rumwe bitangurira n’aho bihereza, ugasanga iyo habaye ingorane mw’itangwa ry’amasoko ya Reta harabuze uwubikurikirana. Ngo Reta ntivyayorohera ko ikorana n’amashirahamwe mpuzamakungu iyo hageze itangwa ry’amasoko kubera itegeko  rigenga amasoko ritasa n’ay’abafasha Uburundi, mbere hari n’amahera yahora asubira inyuma adakorereshejwe kubera iryo tegeko nyene.  Ngo amakomine ntiyoroherezwa n’iryo tegeko rigenga amasoko ryahahora  iyo hageze gutanga amasoko yo gukora imigambi y’iterambere. Ndihokubwayo yamenyesheje ko integuro y’ibwirizwa ry’ubu ryubatswe n’ibintu vyumvikana, ingingo yose ifise ivyiyumviro vyayo.

Ngo umwanya wo gutunganya amasoko waragabanutse. Iya kabiri yari integuro y’ibwirizwa ryerekeye amasezerano y’ingabire y’amadorari imiriyoni 50 Reta y’Uburundi yahawe n’Ibanki y’isi yose. Ndihokubwayo niwe yasiguye imvo n’imvano y’iyo nteguro y’ibwirizwa aho yamenyesheje ko kugira Reta ishigikire imigambi y’iterambere iriko irakorwa mu gihugu aho twovuga ukwubaka amabarabara, amashure, amavuriro n’amasoko kandi yongere ishikire imigambi yo kurwiza akazi yarituye Ibanki y’isi yose irayisaba imfashanyo.  Ngo igice c’iyo ngabire kizofasha mu guheraheza imigambi y’iterambere yari yaratanguye itashoboye guhera. Iya gatatu yari integuro y’ibwirizwa ryemeza ishirwa mu ngiro ry’amasezerano y’imfashanyo ingana n’imiriyoni 25 z’amadorari ishirahamwe mpuzamakungu rijejwe iterambere ry’uburimyi n’ubworozi FIDA yahaye Reta y’Uburundi. Umushikiranganji w’uburimyi n’ubworozi, Déo Guide Rurema niwe yasiguriye abakenguzamateka imvo n’imvano y’iyo nteguro y’ibwirizwa aho yamenyesheje ko Reta yabonye ko abarimyi n’aborozi  bafise ingorane yo kwitunganiriza imigambi no kuronka ingurane mu mashirahamwe atanga ingurane atandukanye ariho yaciye isaba imfashanyo FIDA. Ngo ubwo buryo buzofasha guha ingurane urwaruka n’abarimyi ku nyungu iri munsi y’ibice 8% kandi buzofasha mu kubakarihiza ubwenge. Iya kane yari integuro rigenga abagendana ubumuga mu Burundi. Umushikiranganji wo gufatana mu nda n’agateka ka zina muntu, Martin Nivyabandi niwe yasiguriye imvo n’imvano y’iyo nteguro y’ibwirizwa aho yamenyesheje ko vyabonetse ko abagendana ubumuga bamye bafatwa nabi, abana bakanyegezwa kubera ubumuga bavukanye n’ibindi. Ngo mu Burundi, amategeko arerekana ko abagendana ubumuga bategerezwa kuronka agateka kabo ariko ntibitunganije neza ari naco gituma itegeko rigenga abagendana ubumuga ryari rikenewe. Ngo benshi aho twovuga abihebeye Imana eka n’abandi bafasha abagenda ubumuga ari naco gituma itegeko rigenga abagendana ubumuga rije gushigikira abatanguye ico gikorwa gukora bisunze amategeko azwi.  Ngo iyi nteguro y’ibwirizwa rigenga abagendana ubumuga irerekana  uburenganzira bw’abagendana ubumuga mukubanganisha n’abandi mu bijanye no kwiyunguruza mu nyubako rusangi no kuja mu mashure n’ibindi.Kw’igenekerezo rya 21 Kigarama 2017, Inama Nkenguzamateka yarize yongera iremeza ijana kw’ijana  integuro z’amabwirizwa zine. Iya mbere yari nteguro y’ibwirizwa risubiramwo igitabu c’amategeko agenga amasoko ya Reta co ku wa 4 Ruhuhuma 2008.

Umushikiranganji ajejwe ikigega ca Reta, Domitien Ndihokubwayo yamenyesheje ko kugira Reta isabe ko itegeko rigenga amasoko rihinduka ari uko ryari rifise ivyo rinegurwa. Ngo wasanga umwanya wo gutunganya amasoko ya Reta wari mureremure. Ngo itegeko rigenga amasoko ya Reta ryahahora ntiryerekana aho ibikorwa vy’urwego rumwe rumwe bitangurira n’aho bihereza, ugasanga iyo habaye ingorane mw’itangwa ry’amasoko ya Reta harabuze uwubikurikirana. Ngo Reta ntivyayorohera ko ikorana n’amashirahamwe mpuzamakungu iyo hageze itangwa ry’amasoko kubera itegeko  rigenga amasoko ritasa n’ay’abafasha Uburundi, mbere hari n’amahera yahora asubira inyuma adakorereshejwe kubera iryo tegeko nyene.  Ngo amakomine ntiyoroherezwa n’iryo tegeko rigenga amasoko ryahahora  iyo hageze gutanga amasoko yo gukora imigambi y’iterambere. Ndihokubwayo yamenyesheje ko integuro y’ibwirizwa ry’ubu ryubatswe n’ibintu vyumvikana, ingingo yose ifise ivyiyumviro vyayo. Ngo umwanya wo gutunganya amasoko waragabanutse. Iya kabiri yari integuro y’ibwirizwa ryerekeye amasezerano y’ingabire y’amadorari imiriyoni 50 Reta y’Uburundi yahawe n’Ibanki y’isi yose. Ndihokubwayo niwe yasiguye imvo n’imvano y’iyo nteguro y’ibwirizwa aho yamenyesheje ko kugira Reta ishigikire imigambi y’iterambere iriko irakorwa mu gihugu aho twovuga ukwubaka amabarabara, amashure, amavuriro n’amasoko kandi yongere ishikire imigambi yo kurwiza akazi yarituye Ibanki y’isi yose irayisaba imfashanyo.  Ngo igice c’iyo ngabire kizofasha mu guheraheza imigambi y’iterambere yari yaratanguye itashoboye guhera. Iya gatatu yari integuro y’ibwirizwa ryemeza ishirwa mu ngiro ry’amasezerano y’imfashanyo ingana n’imiriyoni 25 z’amadorari ishirahamwe mpuzamakungu rijejwe iterambere ry’uburimyi n’ubworozi FIDA yahaye Reta y’Uburundi. Umushikiranganji w’uburimyi n’ubworozi, Déo Guide Rurema niwe yasiguriye abakenguzamateka imvo n’imvano y’iyo nteguro y’ibwirizwa aho yamenyesheje ko Reta yabonye ko abarimyi n’aborozi  bafise ingorane yo kwitunganiriza imigambi no kuronka ingurane mu mashirahamwe atanga ingurane atandukanye ariho yaciye isaba imfashanyo FIDA. Ngo ubwo buryo buzofasha guha ingurane urwaruka n’abarimyi ku nyungu iri munsi y’ibice 8% kandi buzofasha mu kubakarihiza ubwenge. Iya kane yari integuro rigenga abagendana ubumuga mu Burundi. Umushikiranganji wo gufatana mu nda n’agateka ka zina muntu, Martin Nivyabandi niwe yasiguriye imvo n’imvano y’iyo nteguro y’ibwirizwa aho yamenyesheje ko vyabonetse ko abagendana ubumuga bamye bafatwa nabi, abana bakanyegezwa kubera ubumuga bavukanye n’ibindi. Ngo mu Burundi, amategeko arerekana ko abagendana ubumuga bategerezwa kuronka agateka kabo ariko ntibitunganije neza ari naco gituma itegeko rigenga abagendana ubumuga ryari rikenewe.

Ngo benshi aho twovuga abihebeye Imana eka n’abandi bafasha abagenda ubumuga ari naco gituma itegeko rigenga abagendana ubumuga rije gushigikira abatanguye ico gikorwa gukora bisunze amategeko azwi.  Ngo iyi nteguro y’ibwirizwa rigenga abagendana ubumuga irerekana  uburenganzira bw’abagendana ubumuga mukubanganisha n’abandi mu bijanye no kwiyunguruza mu nyubako rusangi no kuja mu mashure n’ibindi.Abakenguzamateka bakaba baremeje ijana kw’ijana integuro z’ayo  mabwirizwa zine.

Aline Kanyana

 

Prezida NKURUNZIZA asaba inzego z’umutekano no kwivuna abansi kwama zubahiriza amategeko azigenga

nataUmukuru w’igihugu, Petero NKURUNZIZA asaba inzego zo   kwivuna abansi,  iz’umutekano n’izijejwe igendereza kwama zubahiriza amategeko azigenga, zongere zikore zifunditse urunani rw’intamwenwa kugira zishobore guhangana n’ico cose coza kigirira nabi igihugu n’abanyagihugu.Umukuru w’igihugu, Petero NKURUNZIZA asaba inzego zo   kwivuna abansi,  iz’umutekano n’izijejwe igendereza kwama zubahiriza amategeko azigenga, zongere zikore zifunditse urunani rw’intamwenwa kugira zishobore guhangana n’ico cose coza kigirira nabi igihugu n’abanyagihugu.Izo ni zimwe mu mpanuro yashikirije abasirikare n’abaporisi  hamwe n’abajejwe igendereza,igihe bari baramutse bifuriza umwaka mushasha muhire w’2018 umuryango w’Umukuru w’igihugu, mu birori vyebereye mw’ikambi y’abakomando i Gitega ku wa 22 Kigarama 2017.Muri iryo jambo,Prezida NKURUNZIZA yarakeje bimwe bivuye ku mutima abajejwe kwivuna abansi no gucungera umutekano  abipfuriza n’imiryango yabo, umwaka mushasha w’2018 ngo uze ubabere umwaka w’imigisha. Prezida NKURUNZIZA yaragarutse ku bwira n’ubukerebutsi bwaranze abajejwe kwivuna abansi hamwe n’abajejwe gucungera umutekano mu mirimo baranguye mu mwaka w’2017.

Yabasavye gukomera ku muheto. Ngo ivyo bakoze vyatumye baronka ibibanza vyiza ku rutonde rw’ubushikiranganji uko bwakurikiranye hisunzwe amanota bwaronse mu vyo bwaranguye. Umukuru w’igihugu, Petero NKURUNZIZA yagize  ati : « Turabakeje cane mwebwe abasirikare n’abaporisi mwese aho muri ku kivi kuko mwakoze neza cane. Kubona ubushikiranganji bujejwe gucungera umutekano bwaronse ikibanza ca mbere, ubushikiranganji bujejwe kwivuna abansi bukaba bwaronse ikibanza ca kane, ivyo ngo ni ibibanza vyiza cane.Petero NKURUNZIZA yaciye yifuriza umwaka muhire abasirikare n’abaporisi n’imiryango yabo bose no kuzororanirwa mu mwaka w’2018. Ngo uwo mwaka uze ubabere umwaka w’imigisha. Yasavye ingabo z’igihugu kutadebukirwa ku mirimo yazo yo gucungera imbibe z’igihugu no kwubahiriza umutekano mu gihugu hagati. Ngo ni igikorwa kitoroshe gisaba ukwitanga kudasanzwe. Yaciye ahimiriza ingabo z’igihugu kutadebukirwa kuko zimaze kurangura vyinshi mu buruhe ntangere mbere hakaba hari n’izigura igihugu. Ivyo ngo ntibize vyigere bizica intege kuko guhagararira ubwigenge bw’igihugu ari ibanga rihambaye ryanakozwe mbere rishikwako n’abakurambere b’abarundi uhereye ku bami batwaye Uburundi.Umukuru w’igihugu yemereye inzego zijejwe kwivuna abansi no gucungera umutekano ko Reta ataco itazokora kugira ngo zame zishigikirwa. Ngo Reta izokora ibishoboka vyose kugira ngo itorere umuti ibibazo izo nzego zifise mu mirimo yazo ya minsi yose. Yaboneyeho n’akaryo ko kuzitekera impanuro zifatiye ku gukora zifunditse urunani rw’intamenwa ngo kuko  ariho zizoshobora guhangana n’ico cose coza kigirira nabi igihugu n’abanyagihugu.

Yazisavye kandi kwama zigendera ubuntu mu kwubahiriza amategeko azigenga. Ngo kwubahiriza amategeko bizotuma zama zitunganya urutonde ari narwo rutuma imirimo yazo iranguka neza. Mwomenya ko muri iryo jambo Prezida NKURUNZIZA yaciye asaba abari bitavye ivyo birori guhaguruka no kwunamira ingabo zose zitangiye igihugu zitakiriho zazize igikorwa zijejwe.Imbere y’iryo jambo, abashikiranganji bajejwe ukwivuna abansi n’umutekano, Emmanuel Ntahomvukiye na Alain Guillaume Bunyoni  bari bafashe ijambo aho umwe wese kw’izina ryiwe n’iryo abo arongoye bari bipfurije umwaka muhire w’2018 Umukuru w’igihugu Petero NKURUNZIZA n’umuryango wiwe akaba rero yari kumwe n’umutambukanyi wiwe, Dénise NKURUNZIZA. Abo bashikiranganji kandi bari baciye ku mayange ivyo ubushikiranganji baramutswa bwaranguye, intambamyi bwagize n’imigambi bwimirije kuzorangura mu mwaka w’2018.
Nathan Ntahondi

 

 

Amashirahamwe afasha mu gikorwa co gukingira ibidukikije asabwe kwongereza ingoga

Pag 2Amashirahamwe ahingura imbabura za kijambere hamwe n’amakara adahinguye mu biti asabwe kwongereza  ingoga mu ntumbero yo kugabanya umurindi w’ibiti bicibwa. Ivyo ngo vyofasha kugira uwo murindi ugabanuke narirya vyabonetse ko ibisagara bikoresha amakara menshi ku munsi ku munsi. Ivyo bikaba ari ivyashikirijwe n’umushikiranganji ajejwe amazi, ibidukikije, gutunganya amatongo n’ibisagara, Célestin Ndayizeye, ku wa 11 Kigarama 2017, mu kiganiro yaremesheje ku bamenyeshamakuru, aho yariko atanguza indwi yahariwe igiti mu Burundi, umunsi wahariwe igiti ukaba wahimbajwe ku wa 16 Kigarama 2017, muri komine Nyanza Lac, mu ntara ya Makamba, intara yateragiye imivyaro y’ibiti 5 865 000, mu mwaka w’2017. Uwo munsi wahimbajwe ku civugo « Dukingire amashamba, tubungabunge amasoko ntaganguvu ».Amashirahamwe ahingura imbabura za kijambere hamwe n’amakara adahinguye mu biti asabwe kwongereza  ingoga mu ntumbero yo kugabanya umurindi w’ibiti bicibwa. Ivyo ngo vyofasha kugira uwo murindi ugabanuke narirya vyabonetse ko ibisagara bikoresha amakara menshi ku munsi ku munsi.

Ivyo bikaba ari ivyashikirijwe n’umushikiranganji ajejwe amazi, ibidukikije, gutunganya amatongo n’ibisagara, Célestin Ndayizeye, ku wa 11 Kigarama 2017, mu kiganiro yaremesheje ku bamenyeshamakuru, aho yariko atanguza indwi yahariwe igiti mu Burundi, umunsi wahariwe igiti ukaba wahimbajwe ku wa 16 Kigarama 2017, muri komine Nyanza Lac, mu ntara ya Makamba, intara yateragiye imivyaro y’ibiti 5 865 000, mu mwaka w’2017. Uwo munsi wahimbajwe ku civugo « Dukingire amashamba, tubungabunge amasoko ntaganguvu ».Nk’uko umushikiranganji Célestin Ndayizeye yabandanije abivuga, ngo igiti mu Burundi ni « karahara mu ruganda, ntibacura». Mu gihe umunsi wahariwe igiti mu Burundi wama uhimbazwa uko umwaka utashe kuva mu mwaka w’1979, ngo ni akaryo keza ko guhimiriza abarundi ku kamaro igiti kibafitiye. Nk’abarongozi, ngo uruhara rwabo si urwo kurongora abo bajejwe gusa,  ngo harimwo kwigisha abarundi ku kamaro k’igiti no kwubahiriza kubikingira. Mu ntumbero yo guhimiriza abarundi gukingira ibidukikije, umushikiranganji wo gukngira ibidukikije, atera akamo abajejwe gutunganya amatuta gukoresha ibihubahuba. Ivyo rero ngo birafasha kubera ko umuvyaro w’igiti baheza bakawuterana n’ivyo bihubahuba, bigaheza bikaba intabire. Vyongeye, ngo mu gihe bazokwijukira gukoresha amahubahuba mu gutunganya ayo matuta, ngo bazoba bariko bararandurana n’imizi ubumwanya, busanzwe buri mu bihumanya isi ndimwa.Bisubiye, ngo abarundi bakwiye gukingira ibiti n’amashamba, ayo nayo ngo adufitiye akamaro kanini, aho ibiti bifasha gufata isi ndimwa na cane cane ahari isi ihanamye, bigatuma amazi anyengetera mu kuzimu, gutyo amasoko  akaguma aronka amazi. Ibikorwa vy’amahinguriro navyo biri mu bihumanya ikirere, ngo ibiti birafasha guhumanura ivyo vyuka, bigatuma turonka impwemu nziza. Ku rutonde rw’ivyari bitegekanijwe muri iyo ndwi yahariwe igiti mu Burundi, barategekanya kwifatanya n’amashirahamwe ariko arafasha gukora imbabura za kijambere, gukora amakara ahinguwe mu bundi buryo, adahinguwe mu biti, ayo nayo agafasha kugabanya umurindi ibiti bicibwako kugira bakore amakara.Ivyo rero ngo vyofasha kugira abasanzwe bakora amakara mu biti, nabo babone ko hari ubundi buryo bwo guhingura amakara ashobora gufasha gukinjika ibifungurwa mu bisagara hadakoreshejwe ibiti.
Amashamba cimeza n’ibitara vyarakingiwe ku rugero rw’ibice 90%
Umushikiranganji w’ibidukikije arashima kubona ko kuva mu mwaka w’2016 hahimbajwe umunsi wahariwe ibidukikije mu Burundi, ngo bifatanije n’ubushikiranganji bw’intwaro mu gihugu hagati, ngo amashamba cimeza hamwe n’ibitara vya Reta vyakingiwe imiriro ya Nyakanga ku rugero rw’ibice 90%, iyo miriro ya Nyakanga ikaba iri mu bibangamiye amashamba mu Burundi. Iruhande y’imiriro ya Nyakanga, ngo no guca ibiti bikorwa hisunzwe amategeko, aho basaba abaciye ibiti guheza bakabisubiriza.Mu nama mpuzamakungu yo gukingira ibidukikije iherutse kubera i Bonn mu gihugu c’Ubudagi, COP 23, ngo Uburundi bwiyemeje kubandanya guteragira ibiti ku rugero rw’amahegitari 8000 mu kiringo c’imyaka 15. N’Umukuru w’igihugu akaba yasavye amakomine ko imwe yose yoteragira n’imiburiburi ibiti ku mahegitari 50 uko umwaka utashe, mu ntumbero yo kwitaho gukingira ibidukikije mu Burundi. Ku biriko birakorwa, umushikiranganji w’ibidukikije yamenyesheje ko hariko haracibwa imikobeko ku mitumba ihanamiye igisagaraca Bujumbura, aho akarere uruzi Ntahangwa rukomoka hamaze gucibwa imikobeko. Kuri abo bose bubaka na cane cane inyubakwa z’amagorofa, umushikiranganji yabasavye kwijukira gukoresha ivyuma, akamaro kavyo ngo ni uko ivyo uhejeje kubikoresha uheza ukavyimukana ukabikoresha n’ahandi. Mu mwaka w’2018, ngo ibanki y’isi yose ikaba yaremeye gushigikira umugambi wo gusubiriza ibidukikije mu ntara za Bujumbura ahari imisozi ihanamye nk’akarere kama ka Mirwa hamwe no mu ntara ya Muyinga. Mu mwaka w’2016, ngo mu Burundi hateragiwe imivyaro y’ibiti ku buringanire bw’amahegitari14000.Tubamenyeshe ko ico kiganiro catangujwe n’igikorwa co kugendera amatuta y’imigano yatunganijwe mu kigo c’ubushikiranganji bw’ibidukikije hakoreshejwe bwa buhinga bwo gukoresha amahubahuba. Iyo migano ngo ikaba ifise ubushobozi bwo gufata isi ahari isi ihanamye, inkombe zibomoka ku nzuzi, n’ahandi. Iyo migano bagategekanya kuyitera ku nkengera z’uruzi Ntahangwa hamwe no ku kiyaga Tanganyika. Mu ntara ya Makamba, ibirori vyo guhimbaza umunsi wahariwe igiti mu Burundi vyatewe iteka n’Umukuru w’igihugu c’Uburundi Petero NKURUNZIZA.

Déo Misigaro

 

 

Inama Nkenguzamateka yaremeje ijana kw’ijana integuro y’ibwirizwa rigenga urwego CNC

 

saaaaaKw’igenekerezo rya 15 Kigarama 2017, Inama Nkenguzamateka yarize yongera iremeza 100% integuro y’ibwirizwa risubiramwo itegeko inomero 1/03 ryo kw’igenekerezo rya 24 Nzero 2013 rigenga imirimo y’urwego rujejwe kugenzura ingene ibimenyeshamakuru bikora. Umushikiranganji ajejwe ugutumatumanako amakuru, Nestor Bankumukunzi yamenyesheje ko icatumye Reta isaba ko itegego rigenga urwego CNC rihinduka ari uko ubuhinga bwo gutumatumanako amakuru bwateye imbere biciye ku buhinga ngurukanabumenyi  ari naco gituma vyari bikenewe ko urwo rwego ruronka uburenganzira  bwo kugenzura amakuru ari kubuhinga ngurukanabumenyi.  Ikindi catumye iryo tegeko rihindura ngo ni uko ngo Reta yifuza gucungera gusumba umwuga wo kumenyeshamakuru kuko ari igisata gifise uruhara runini mu bijanye n’iterambere no gusasagaza amahoro n’umutekano mu gihugu. Bankumukunzi yamenyesheje ko vyari bikenewe kandi ko abakora umwuga wo kumenyeshamakuru baronka ikarata ibaranga kuko vyarabonetse ko hari abitaba inama zitunganywa bakiyita abamenyeshamakuru kandi ataribo.

Ngo integuro y’ibwirizwa rigenga ikigo CNC risubuwemwo mu gihe itegeko rigenga kumenyeshamakuru ririko rirategurwa bizotuma izo nteguro zibiri zica zihura neza kuko zateguriwe hamwe. Abakenguzamateka bamaze guca irya ni ino iyo nteguro y’ibwirizwa rigenga CNC baciye baryemeza ijana kw’ijana.Kw’igenekerezo rya 15 Kigarama 2017, Inama Nkenguzamateka yarize yongera iremeza 100% integuro y’ibwirizwa risubiramwo itegeko inomero 1/03 ryo kw’igenekerezo rya 24 Nzero 2013 rigenga imirimo y’urwego rujejwe kugenzura ingene ibimenyeshamakuru bikora. Umushikiranganji ajejwe ugutumatumanako amakuru, Nestor Bankumukunzi yamenyesheje ko icatumye Reta isaba ko itegego rigenga urwego CNC rihinduka ari uko ubuhinga bwo gutumatumanako amakuru bwateye imbere biciye ku buhinga ngurukanabumenyi  ari naco gituma vyari bikenewe ko urwo rwego ruronka uburenganzira  bwo kugenzura amakuru ari kubuhinga ngurukanabumenyi.  Ikindi catumye iryo tegeko rihindura ngo ni uko ngo Reta yifuza gucungera gusumba umwuga wo kumenyeshamakuru kuko ari igisata gifise uruhara runini mu bijanye n’iterambere no gusasagaza amahoro n’umutekano mu gihugu. Bankumukunzi yamenyesheje ko vyari bikenewe kandi ko abakora umwuga wo kumenyeshamakuru baronka ikarata ibaranga kuko vyarabonetse ko hari abitaba inama zitunganywa bakiyita abamenyeshamakuru kandi ataribo. Ngo integuro y’ibwirizwa rigenga ikigo CNC risubuwemwo mu gihe itegeko rigenga kumenyeshamakuru ririko rirategurwa bizotuma izo nteguro zibiri zica zihura neza kuko zateguriwe hamwe. Abakenguzamateka bamaze guca irya ni ino iyo nteguro y’ibwirizwa rigenga CNC baciye baryemeza ijana kw’ijana.
Aline Kanyana

 
Ouvrir