Publications de Presse Burundaise, Rohero I Avenue de la JRR N°17 Immeuble le SAVONNIER, Téléphone standard : (257) 22 22 62 32, Fax :(257) 22 22 58 94, email: pressequotidienne@yahoo.fr

Ikigo OBR gisaba bajejwe intwaro mu gisagara gufasha mu gutoza amakori ku nzu n’ibibanza bipanzwe

rerIkigo OBR cama gikora isekeza ryo gutoza amatagisi n’amakori ku nzu n’ibibanza bipangishijwe mu mezi atatu ya mbere atangura umwaka, kuva muri Nzero gushika ku wa 31 Ntwarante uko umwaka utashe. Ivyo vyamenyeshejwe na Audace Niyonzima, komiseri mukuru w’ikigo OBR ku wa 25 Ruhuhuma 2019  ahejeje gutanguza inama yahuje abakozi bo mu kigo OBR n’abajejwe intwaro mu gisagara ca Bujumbura mu ntumbero yo kubahimiriza kugira bafashe mu gutoza amakori atozwa ku nzu no ku bibanza bipangishijwe. Yamenyesheje ko haheze imyaka ibiri ayo makori yahora atozwa n’amakomine n’igisagara ca Bujumbura atozwa na OBR ariko akagaruka mu makomine ku bice 60 kw’ijana nayo ibice 40 kw’ijana bikaja mu kigega ca Reta. Imvo yatumye batunganye iyo nama kwari ukugira abajejwe intwaro bamenye ko agaruka gufasha amakomine kwitunganiriza imigambi y’iterambere. Bisubiye ngo ni ukugira bahimirize  abajejwe intwaro mu gisagara ca Bujumbura ko bofasha abakozi ba OBR kugira batoze ayo makori gutyo amahera ategekanijwe mw’itegeko ashika imiriyaridi zitanu atozwe bishobotse bayarenze. Ubugira kabiri iyo nama yatunganijwe mu ntumbero yo kubwira abajejwe intwaro ko muri Ntwarante ikigo OBR kizogwiza ibibanza abantangakori bamenyekanishirizamwo amakori batanga kandi bayatangiriremwo gutanga ayo makori nyene mu makomine yose agize igisagara ca Bujumbura mu ntumbero yo kworohereza abatangakori. Ico gikorwa rero kizorangurirwa mu bibanza vyinshi aho kubera mu kibanza co ku biro vya Emmaüs honyene.  Niko kumenyesha ko muri komine Ntahangwa bazoshira ibiro kuri Lycée Ngagara no kuri ALUPA. Muri komine Mukaza naho bazokwugurura ibiro ku biro vya komine Mukaza no kuri zone Rohero iri aho bita «Maximin».  Muri komine Muha naho bazokwugurura ikibanza kw’iseminari yo mu Kanyosha no mu kigo c’ishure ENA. Ikigo OBR cama gikora isekeza ryo gutoza amatagisi n’amakori ku nzu n’ibibanza bipangishijwe mu mezi atatu ya mbere atangura umwaka, kuva muri Nzero gushika ku wa 31 Ntwarante uko umwaka utashe. Ivyo vyamenyeshejwe na Audace Niyonzima, komiseri mukuru w’ikigo OBR ku wa 25 Ruhuhuma 2019  ahejeje gutanguza inama yahuje abakozi bo mu kigo OBR n’abajejwe intwaro mu gisagara ca Bujumbura mu ntumbero yo kubahimiriza kugira bafashe mu gutoza amakori atozwa ku nzu no ku bibanza bipangishijwe. Yamenyesheje ko haheze imyaka ibiri ayo makori yahora atozwa n’amakomine n’igisagara ca Bujumbura atozwa na OBR ariko akagaruka mu makomine ku bice 60 kw’ijana nayo ibice 40 kw’ijana bikaja mu kigega ca Reta. Imvo yatumye batunganye iyo nama kwari ukugira abajejwe intwaro bamenye ko agaruka gufasha amakomine kwitunganiriza imigambi y’iterambere. Bisubiye ngo ni ukugira bahimirize  abajejwe intwaro mu gisagara ca Bujumbura ko bofasha abakozi ba OBR kugira batoze ayo makori gutyo amahera ategekanijwe mw’itegeko ashika imiriyaridi zitanu atozwe bishobotse bayarenze. Ubugira kabiri iyo nama yatunganijwe mu ntumbero yo kubwira abajejwe intwaro ko muri Ntwarante ikigo OBR kizogwiza ibibanza abantangakori bamenyekanishirizamwo amakori batanga kandi bayatangiriremwo gutanga ayo makori nyene mu makomine yose agize igisagara ca Bujumbura mu ntumbero yo kworohereza abatangakori. Ico gikorwa rero kizorangurirwa mu bibanza vyinshi aho kubera mu kibanza co ku biro vya Emmaüs honyene.  Niko kumenyesha ko muri komine Ntahangwa bazoshira ibiro kuri Lycée Ngagara no kuri ALUPA. Muri komine Mukaza naho bazokwugurura ibiro ku biro vya komine Mukaza no kuri zone Rohero iri aho bita «Maximin».  Muri komine Muha naho bazokwugurura ikibanza kw’iseminari yo mu Kanyosha no mu kigo c’ishure ENA. Yarongeye amenyesha ko bafise intonde z’abantu bo muri ayo makaritiye, ayo mazone n’amakomne bamenyekanishije amakori mu mwaka uheze, bakazoca bayasabikanya kubera ko abajejwe intwaro aribo bazi abo bantu hao bari, ko ayo bamenyekanishije ariyo cane ko atabirengagije kuyamenyekanisha.

Aho rero bashatse ko bashira hamwe inguvu n’abajejwe intwaro kugira yo makori n’amatagisi ava mu nzu n’ibibanza bipangishijwe yose atozwe. Yarongeye amenyesha ko ikigo OBR gitoza amatagisi n’amakori aba yanditse mu mategeko. Aho akavuga ko ikigo OBR kidatoza amatagisi n’amakori abo bose bahabwa uburenganzira n’amategeko, aho akaba yavuga abapfakazi n’impfuvyi, hamwe n’inzu zitaronse abazipanga. Ico kigo kizotoza amakori n’amatagisi ku nzu n’ibibanza vyapangishijwe mu mwaka w’2018. Yamenyesheje ko abantu batosimbwa n’umutima kuko ata makori bazotozwa ata mahera binjije. Yarongeye amenyesha abatangakori kutarenza igenekerezo rya 31 Ntwarante 2019  bataratanga ayo makori kuko baca bongarako amande y’ibice 50 kw’ijana gutyo bigaca bibaremera.Umukuru w’igisagara ca Bujumbura Freddy Mbonimpa yamenyesheje ko abajejwe intwaro mu gisagara ca Bujumbura batumiwe muri iyo nama kugira bafashe ikigo OBR gutoza amakori ku nzu n’ibibanza bipanzwe kuko basanzwe ari ababanyi babo. Yamenyesheje ko abajejwe intwaro kuva hasi ku rwego rw’amakaratiye, amazone na komine baje kwumviriza impanuro bahabwa n’ikigo OBR kugira bafashe guhimiriza abanyagihugu gutanga ayo makori. Niko kumenyesha ko ayo mahera agaruka muri komine ku bice  60 kw’ijana, ibice 40 kw’ijana navyo bikaja mu kigega ca Reta. Ubwo buryo bwose buza bufasha mu bikorwa vy’iterambere ry’igihugu. Abajejwe intwaro rero nabo nyene babaneyeho akaryo ko guhimiriza abatanga amakori y’agataka n’ivyo badandaza kuyatanga igenekerezo rya 31 Ntwarante 2019 ritararenga kuko haca hajako amande gutyo agaca abananira gutanga.
Epitace Nduwayo

 

Umukuru w’igihugu yaratanguje igikorwa co guteragira mu gihe c’irima ry’Impeshi

pierKu wa 23 Ruhuhuma 2019  ku mutumba Rutanga, muri komine ya Gashikanwa, mu ntara ya Ngozi, Umukuru w’igihugu, Petero NKURUNZIZA yaratanguje igikorwa co guteragira mu gihe c’irima ry’Impeshi. Ico gikorwa catangujwe n’amasengesho yo gusengera imbuto kugira muri kino gihe c’irima Imana izotange akayaga keza n’imvura ku rugero rukwiye hamwe n’uko umwimbu uzoboneka, abazowihereza uzobakize indwara zo ku mubiri no ku mutima. Igikorwa co guteragira yagitanguje mu gutera imbuto z’ibiharage, ibiraya n’ibigori ku buringanire bw’amahegitari 3, aho igiterwa kimwe cose cateragirwa ku buringanire bw’ihegitari.Ku wa 23 Ruhuhuma 2019  ku mutumba Rutanga, muri komine ya Gashikanwa, mu ntara ya Ngozi, Umukuru w’igihugu, Petero NKURUNZIZA yaratanguje igikorwa co guteragira mu gihe c’irima ry’Impeshi.

Ico gikorwa catangujwe n’amasengesho yo gusengera imbuto kugira muri kino gihe c’irima Imana izotange akayaga keza n’imvura ku rugero rukwiye hamwe n’uko umwimbu uzoboneka, abazowihereza uzobakize indwara zo ku mubiri no ku mutima. Igikorwa co guteragira yagitanguje mu gutera imbuto z’ibiharage, ibiraya n’ibigori ku buringanire bw’amahegitari 3, aho igiterwa kimwe cose cateragirwa ku buringanire bw’ihegitari.Muri ayo masengesho yo gusengera imbuto, Umukuru w’igihugu, Petero NKURUNZIZA yamenyesheje ko Imana igiye kuba hagati y’abarundi kugira ibakingire abansi. Eka ngo uguteragira n’ukw’abantu ukweza n’ukw’Imana. Muri kino gihe c’irima ry’Impeshi, yasavye ko abarundi bose bagiye guteragira mw’irima ry’Impeshi,  bazoronke ikiganza ciza c’Imana, ize ibakingire ijoro n’umutaga. Muri ayo masengesho, Umukuru w’igihugu yasengeye  imbuto  zitandukanye asanzwe arima muri iryo tongo riri ku mutumba, Rutanga, izo nazo n’ ibigori , ibiharage, imyumbati, ibiraya, ibitoke, ingano, ikawa hamwe n’ubworozi. Muri iryo tongo ry’uburinganire bw’amahegitari 49,5, Umukuru w’igihugu ahakoresha abakozi 708, bahurikiye mu mashirahamwe 29. Kuri ubwo buringanire, harimwo n’ibitara vy’ibiti.Mu gihe Reta y’Uburundi iriko iranagura igiterwa c’ikawa, n’Umukuru w’igihugu ntiyasigaye inyuma, aho muri iryo tongo ryiwe ahafise ibiti vy’ikawa 5000. Kuri ivyo biti vy’ikawa, ibishika 3700 vyaratanguye kwama ndetse bakaba baherutse kwongerako ibindi 1300. Ayo makuru tubaka twayahawe n’umufundi w’indimo, François Mbabarempore akorera muri iryo tongo kuva mu mwaka w’2012. 
Déo Misigaro                                                                                         

 

Abakenyezi n’abigeme bavuye mu ntara zose z’igihugu barishiriyeho ivyoja imbere mu nama mpuzamakungu y’agateka k’umukenyezi

Ubushikiranganji  bw’agateka ka zina muntu n’ iterambere ridakumira bwaratumiye abakenyezi n’abigeme bava mu ntara zose z’igihugu mu ntumbero yo kurabira hamwe aho agateka k’umukenyezi n’umwigeme kageze, bongere baterere  ivyiyumviro nyamukuru bizojanwa  mu  nama mpuzamakungu igira 63  yerekeye iterambere ry’umukenyezi. Iyo nama ikaba yuguruwe n’umunyamabanga ntayegayezwa mu bushikiranganji bw’agateka kazina muntu n’iterambere ridakumira Félix Ngendabanyikwa  ku wa 26 Ruhuhuma 2019.Ubushikiranganji  bw’agateka ka zina muntu n’ iterambere ridakumira bwaratumiye abakenyezi n’abigeme bava mu ntara zose z’igihugu mu ntumbero yo kurabira hamwe aho agateka k’umukenyezi n’umwigeme kageze, bongere baterere  ivyiyumviro nyamukuru bizojanwa  mu  nama mpuzamakungu igira 63  yerekeye iterambere ry’umukenyezi. Iyo nama ikaba yuguruwe n’umunyamabanga ntayegayezwa mu bushikiranganji bw’agateka kazina muntu n’iterambere ridakumira Félix Ngendabanyikwa  ku wa 26 Ruhuhuma 2019.Félix Ngendabanyikwa yamenyesheje ko iyo nama yama itunganywa uko umwaka utashe  mu ntumbero yo gutegura inama izomara indwi zibiri  muri Reta Zunze Ubumwe za Amerika. Abo bigeme n’abakenyezi  batumiwe muri iyo nama baje bava mu ntara zose z’igihugu baserukira imigwi itandukanye y’abakenyezi n’abigeme  batandukanye kugira barabire hamwe ko  agateka k’abakenyezi kubahirijwe mu gihugu, aho bageze mw’iterambere, iyo bariko baraja hamwe naho bavuye. Imbere yuko batunganya iyo nama mu gihugu abo mu bushikiranganji bw’agateka ka zina muntu mu gihugu ca Misiri kugira ibihugu vyo ku mugabane wa Afrika barabire hamwe uko agateka k’umukenyezi kubahirijwe ku mugabane wa Afrika kugira baronke iciyumviro kimwe bohurizako ku kijanye n’umukenyezi wo muri Afrika bashobore guca baja kuraba umwe umwe  mu gihugu yaje aserukira. Félix Ngandabanyikwa yabandanije amenyesha ko abaje muri iyo nama bazokwerekana  neza uko umukenyezi canke umwigeme w’umurundikazi  afashwe, ko aserukiwe neza kandi ko  ategekanirizwa neza kazoza mu migambi itandukanye y’igihugu. Félix Ngendabanyikwa yongeye amenyesha  ko bariko bararaba ahibonekeza ko habaye akarusho ugereranije no mu myaka yahera aho mu nzego z’igihugu, umukenyezi ataserukiwe ku rugero rushimishije kuvyo arekurirwa n’amategeko, naho hakiri agahaze. Umunyamabanga ntayegayezwa yabandanije amenyesha ko iyo nama izoshira ahabona aho umukenyezi canke umwigeme w’umwirimizi aho ageze mw’iterambere ryiwe bageraranije n’iyo yavuye, bazongera barabire hamwe ingene boshiraho indinganizo kugira barabe ko ku civugo bari bafise ku mwaka urangiye intambwe bateye, gutegura inama nkiyo, bagaca biha n’ ihangiro bipfuza gushikako muri uno mwaka w’2019, bongere barabe neza na neza akarusho bashaka gushikanako umukenyezi canke umwigeme mu bijanye n’iterambere ridakumira. Félix Ngendabanyikwa yarongeye aramenyesha ibisata bikuru bikuru bazoshimikirako muri iyo nama, ica mbere  kijanye n’iterambere ridakumira,  gutegekanirizwa kazoza ; ingene umukenyezi ashobora gushikira ubuzi butandukanye haba kwa muganga,  mu bushikiranganji, mu mashure hamwe n’ingene bashobora kwakirwa canke gushikira abategetsi batandukanye, ivyo vyose bikaza mu rugero biza gushigikira agateka k’umukenyezi.   Félix Ngendabanyikwa yarangije amenyesha ko ivyo vyose bazobishikiriza muri iyo nama  bizoheza bikajanwa  mu rwego mpuzamakungu  rw’abakenyezi aho hazofatirwa ingingo zihambaye mu bijanye n’ukubahiriza agateka k’umukenyezi, kuko bizoba vyatanzwe n’abakenyezi n’abigeme basanzwe baba muri ubwo buzima.

Anitha Bizimana

 

 

Abakenyezi b’abarundikazi bariteguriye guhimbaza umunsi mpuzamakungu wabahariwe

IMG 1144Umunsi  mukuru mpuzamakungu wahariwe abakenyezi  wama uhimbazwa uko umwaka utashe ku wa 8 ntwarante, ni umunsi uzohimbazwa ngaha mu Burundi ukaba uzohimbarizwa mu ntara ya Cibitoke. Abarundikazi bakaba bazifatanya n’abandi bo kw’isi yose mu kuwuhimbaza mu ntumbero yo kwirimbura ngo barabe aho bageze mw’iterambere ry’umukenyezi. Ivyo vyashikirijwe n’umuyobozi mukuru wo guteza imbere umukenyezi n’ iterambere ridakumira Donatienne Girukwishaka mu kiganiro yariko aha ikinyamakuru UBUMWE ku wa 22 Ruhuhuma 2019.Umunsi  mukuru mpuzamakungu wahariwe abakenyezi  wama uhimbazwa uko umwaka utashe ku wa 8 ntwarante, ni umunsi uzohimbazwa ngaha mu Burundi ukaba uzohimbarizwa mu ntara ya Cibitoke. Abarundikazi bakaba bazifatanya n’abandi bo kw’isi yose mu kuwuhimbaza mu ntumbero yo kwirimbura ngo barabe aho bageze mw’iterambere ry’umukenyezi. Ivyo vyashikirijwe n’umuyobozi mukuru wo guteza imbere umukenyezi n’ iterambere ridakumira Donatienne Girukwishaka mu kiganiro yariko aha ikinyamakuru UBUMWE ku wa 22 Ruhuhuma 2019.Donatienne Girukwishaka yamenyesheje ko uwo munsi mukuru mpuzamakungu wahariwe umukenyezi uhimbazwa uko umwaka utashe ku wa 8 Ntwarante, mu ntumbero yo kurabira hamwe intambwe umukenyezi amaze gutera mu bisata bitandukanye  vy’ubuzima bw’igihugu mu vyerekeye Poritike, imibano, iterambere hamwe no mu bindi bikenerwa kugira umukenyezi biboneke  vy’ukuri ko yateye imbere. Umunsi mpuzamakungu wahariwe umukenyezi rero ni akaryo keza ku bakenyezi hamwe n’abafata ingingo ko kwirimbura uravye intambwe umukenyezi ariko aratera, iyagezeko  ugereranije n’aho  yavuye. Uko kwirimbura kugashoboka mu kwishimikiza  icivugo kiba gitowe ku rwego rw’isi yose n’igisata kijejwe iterambere ry’umukenyezi, urwo rwego rukagiha Reta zose  kugira zigishimikireko, ariko ibihugu birafise uburenganzira bwo kwongera  kuri ico ciyumviro, canke  igihugu kikaraba ko cofata ico civugo canke bagatora ikindi civugo. Donatienne yabandanije amenyesha ko mu Burundi bashimangiye icivugo catanzwe n’isi yose aho basanze ico civugo bogishigikira kuko  kugutegekanya kazoza ku bakenyezi na cane cane birimizi kitarashika ku rugero rushimishije «umukenyezi ashirwe imbere mu migambi yo gutegekanya kazoza .» Donatienne Girukwishaka yamenyesheje ko ico civugo co kw’isi yose kiza guhagarara gutegekanya kazoza bakongera bakagaruka kubijanye n’ivyo inyubakwa rusangi zoba inyubakwa zifasha umukenyezi kugira ngo amererwe neza aho yaciye atanga akarorero ko umukenyezi akeneye aho yihererera niyaba ari nko kw’isoko ko atoroherwa co kimwe n’abagabo, kuko uko umukenyezi akenera kwiherera umugabo atariko abikenera, ku vyerekeye inyubakwa kandi Umukenyezi agiye kurondera ijambo ko yoroherwa niyaba ajanye umwana ko aronka aho yonkereza umwana bimworoheye, mbega aroroherezwa kugira asubire kuraba abana yasize muhira n’ibindi.

Ivyo vyose bikaba ari ibifasha umukenyezi kugira bavuge ko ateye imbere. Uyu mwaka bawuhariye gukingira kazoza, mu gihugu bica bisaba  kuraba ko umukenyezi adakorera Reta ashobora kuronka uko yivuza, mu kwinjira mu mashirahamwe, kuri ico civugo hazoba uruganda rwo kwicarira ivyo bintu kugira umukenyezi w’umurundikazi ashobore kugira ubuzima bwiza. Donatienne Girukwishaka yarongeye amenyesha ko ubuzima bw’abakenyezi n’abigeme  na cane cane umunkenyezi w’umwirimizi batamushize inyuma, narirya Reta yashizeho  umugambi «Nawe Nuze» aho uburyo babuha abakenyezi kugira bashobore kurangura imigambi itandukanye. Iyo hageze gutora abokorana n’uwo mugambi bashira imbere umukenyezi kuko basanze ingo zifise ubukene cane ari ingo zitwarwa n’abakenyezi canke ugasanga umugabo ari ikimuga, umukenyezi akaba ari we abazwa vyose kuko aharurwa nk’uwushoboye. Uwo mugambi ni uwuza gufasha cane cane umukenyezi kuko ingorane nyinshi  z’urugo zigwa  ku mukenyezi. Girukwishaka yarangije atumirira abakenyezi kwitabira cane amashirahamwe kuko niho hashobora gucishwa imigambi y’iterambere, amaze kuja mw’ishirahamwe azoshobora kuronka aho avugira, aje hamwe n’abandi bashobore kuvuzanya no kwitegekaniriza kazoza kuko umukenyezi iyo akuze atakibasha kwirukanga aragorwa gose. Ninaco gituma ico civugo kivuga ko abo bavyeyi baba barakoreye igihugu, bakakivyarira urwaruka bashitse mu zabukuru boronka ikibunganira, ariko bigatangura kare mu kwiyumvira uko yotegekanya kazoza, ivyo vyose bigaca mu nyigisho zimwereka uko ashobora kwitunganya , umukenyezi agatumirirwa kwitaba kugira ntiyikumire.

Anitha Bizimana

 

Ingingo y’Umukuru w’igihugu yo gutanga ikigongwe ku banyororo bamwe bamwe ifasha gutsimbataza amahoro

DSC09090Umukuru w’igihugu Petero NKURUNZIZA yarafashe ingingo yo kugirira ikigongwe abanyororo bashika ibihumbi 3; bamwe muribo bakazorekurwa burundu abandi nabo bakazoheberwa igice c’umunyororo bakatiwe. Ivyo vyamenyeshejwe n’umushikiranganji w’ubutungane Aimé Laurentine Kanyana ku wa 26 Ruhuhuma 2019 mu gihe hariko haraba inama yateguwe n’ishirahamwe Ntabariza-SPF yo gusigura ukungene ingingo yo kuwa 23 Nzero 2019 y’Umukuru w’igihugu izoshirwa mu ngiro.Umukuru w’igihugu Petero NKURUNZIZA yarafashe ingingo yo kugirira ikigongwe abanyororo bashika ibihumbi 3; bamwe muribo bakazorekurwa burundu abandi nabo bakazoheberwa igice c’umunyororo bakatiwe. Ivyo vyamenyeshejwe n’umushikiranganji w’ubutungane Aimé Laurentine Kanyana ku wa 26 Ruhuhuma 2019 mu gihe hariko haraba inama yateguwe n’ishirahamwe Ntabariza-SPF yo gusigura ukungene ingingo yo kuwa 23 Nzero 2019 y’Umukuru w’igihugu izoshirwa mu ngiro.Yarongeye amenyesha ko iyo ngingo yafashwe mu ntumbero yo gusubiza hamwe hagati y’abarundi. Yamenyesheje ko Umukuru w’igihugu yaboneyeho akaryo ko gusaba abarundi bose gusubiza hamwe mu ntumbero yo gutsimbataza amahoro mu Burundi.

Umukuru w’igihugu kandi yaribukije abarundi bose ko ugusubiza hamwe ari intambara ya minsi yose kandi bategerezwa kunesha bafatanye mu nda. Yamenyesheje ko ariyo mpamvu abarundi bategerezwa kuvuga amajambo aremesha amahoro, yo guhariranira no kunywana.  Ingingo y’Umukuru w’igihugu kandi yaje hageze ariko itegerezwa guherekezwa n’izindi ngingo arico gituma umugwi ujejwe gukurikirana amadosiye y’abanyororo wagenywe kugira ushire mu ngiro iyo ngingo. Ico gikorwa kandi ukazogifashanya n’abayobozi b’amahero atandukanye yo mu gihugu cose. Aho yaciye amenyesha ko abazorekurwa burundu nabo bakaba ari abakatiwe umunyororo uri munsi canke utarenza imyaka 5 kiretse abagirizwa ihonyabwoko, abagirizwa ivyaha vy’agahomerabunwa, ivyaha vyo mu ntambara, kwibisha ibirwanisho bicira umuriro, gutunga ibirwanisho batabifitiye uruhusha, kubangamira umutekano w’igihugu, iterabwoba, kwica wabiteguye, gufata ku nguvu abakenyezi, kwica rubozo, n’ibindi vyaha bigayitse canke bititura agateka ka zina muntu hamwe n’urudandazwa rw’abantu. Abandi bazorekurwa burundu ni abakenyezi bibungenze canke abonsa ; abakenyezi bafise abana batarenza imyaka itatu, abanyororo barenza imyaka 60, bamwe mu banyororo bagendana ubumuga buhanitse, abana bafise munsi y’imyaka 18, abafise ingorane zo mu mutwe hamwe n’abanyororo bafise indwara zidakira kandi bamerewe nabi. Abandi berekewe n’iyo ngingo ngo ni abanyororo bamaze gupfungwa bitatu vya bine vy’umunyororo bakatiwe vyagaragaye ko bigenjeje neza mu mabohero kandi mu gihe ivyaha bagira bidahambaye cane. Abandi bazorekurwa burundu ngo ni abakenyezi baciriwe urubanza bagirizwa kwica abana canke gukorora imbanyi ariko mu gihe bamaze gupfungwa imyaka itatu imbere yuko itegeko ry’Umukuru w’igihugu rijaho. Abandi bazorekurwa burundu ni abaciriwe imanza bagirizwa kurya ruswa n’ibindi vyaha bijanye ariko bamaze kuriha indishi y’akababaro baciriwe.Yarongeye amenyesha ko amategeko y’Umukuru w’igihugu yafashwe muri kahise ataherekejwe n’izindi ngingo ariko ay’ubu bazokurikiranwa kugeza bashike mu makomine n’imiryango yabo. Kugira ivyo bikorwe neza ubushikiranganji bw’ubutungane no kubika ikimangu ca Reta bwahisemwo kubikorana n’amashirahamwe adaharanira ivyicaro vya poritike nk’ishirahamwe ‘Ntabariza-SPF ryafashije mu gushira mu ngiro izo ngingo kuva mu mwaka w’2017. Yaboneyeho akaryo ko gusaba abo bose begwa no gusubiza mu ngo abo bose bazoba barekuwe nka ba buramatari, abashikirizamanza, ba musitanteri, amashirahamwe yigenga n’abatowe n’abanyagihugu gufasha muri ico gikorwa. Aho rero abanyagihugugu bategrezwa guhimirizwa kugira babakire gutyo ntibasubire mu vyaha vyatumye bapfugwa. Kuva mu mabohero bisanzwe bitera ingorane zitari nke mu guteba  kuronka akazi, impapuro ndangamuntu, uburaro n’ibindi. Nico gituma abatowe mu makomine no ku mitumba bahamagariwe gufasha mu kwakira abo banyororo bazoba barekuwe. Niko kumenyesha ko hagiye no kubaho inama zo guhimiriza abo batowe kugira bakire abarekuwe kubera iryo tegeko ry’Umukuru w’igihugu kugira ntibaje mu bibazo bibatirimutsa ahubwo bafashe mw’iterambere.Umukuru w’ishirahamwe Ntabariza- SPF nawe Jean Marie Nshimirimana yarashimiye Umukuru w’igihugu Petero NKURUNZIZA yafashe ingingo yo kugirira ikigongwe abanyororo bamwe bamwe bamaze gukatirwa igihano ku vyaha bakoze. Yarongeye arashimira ubuserukizi bw’igihugu c’Ubufaransa bwabafashije muri ico gikorwa. Yaboneyeho kandi n’akaryo ko gushimira ubuserukizi bw’igihugu c’Ububirigi n’ishirahamwe ry’Ubumwe bwa Buraya bemeye kuzofasha muri uwo mugambi.  Arashima kandi ukungene iryo shirahamwe Ntabariza-SPF rikorana n’ubushikiranganji  bw’ubutungane.Yarashimiye kandi abo bose bazofasha kugira abanyororo bazoba barekuwe kubera iyo ngingo basubizwe mu zabo no mu miryango yabo ata nkomanzi. 
Epitace Nduwayo

 

Abarwayi bagiye kworoherwa kubera umugambi washizweho uteza imbere amagara y’abantu

thadéeUmushikiranganji w’amagara y’abantu no kurwanya SIDA, Thaddée Ndikumana, amenyesha ko ubushikiranganji arongoye buriko bushira mu ngiro imigambi mikuru mikuru yo guteza imbere amagara y’abantu ahanini yisunga umugambi mukuru w’igihugu w’iterambere muri rusangi utegekanijwe kuva mu mwaka w’2018 gushika mu mwaka w’2027. Ngo ubwo bushikiranganji nabwo bwaciye butegura umugambi uzoteza imbere igisata c’amagara y’abantu uteganijwe kurangurwa mu myaka itanu. Umushikiranganji w’amagara y’abantu no kurwanya SIDA, Thaddée Ndikumana, amenyesha ko ubushikiranganji arongoye buriko bushira mu ngiro imigambi mikuru mikuru yo guteza imbere amagara y’abantu ahanini yisunga umugambi mukuru w’igihugu w’iterambere muri rusangi utegekanijwe kuva mu mwaka w’2018 gushika mu mwaka w’2027. Ngo ubwo bushikiranganji nabwo bwaciye butegura umugambi uzoteza imbere igisata c’amagara y’abantu uteganijwe kurangurwa mu myaka itanu. Ngo muri iyo migambi harimwo kuvura indwara zandukira zibonekeza nka Marariya, umugera wa SIDA , igituntu  n’izindi ndwara zituruka kw’isuku rike. Ngo hariho kandi n’igisata kijejwe kuvura indwara zitandukira nk’indwara z’umuvuduko w’amaraso, indwara z’igisukari n’izindi. Ivyo vyose rero ngo bisaba kurwiza imiti mu gihugu.  Ivyo yabishikirije mu kiganiro yahaye ikinyamakuru UBUMWE ku wa 26 Ruhuhuma 2019 i Bujumbura. Ni mukurikire ido n’ido ry’ico kiganiro.

UBUMWE : Murashobora kutubwira imigambi mikuru ubushikiranganji murongoye buriko bushira mu ngiro mu ntumbero yo guteza imbere amagara y’abantu ?
Umushikiranji ajejwe amagara y’abantu no kurwanya ikiza SIDA , Thaddée Ndikumana (T.N) :  ubushikirangnji burafise  imigambi itomoye yo guteza imbere amagara y’abantu iyo nayo  iza yisunga wa mugambi mukuru w’igihugu wo guteza imbere igihugu muri rusangi utegekanijwe kuva mu mwaka w’2018 gushika mu mwaka w’2027. Ubushikiranganji bw’amagara y’abantu  twaciye twihutira gushiraho umugambi woguteza imbere amagara y’abantu uzomara imyaka itanu. Muri uwo mugambi ubwo bushikirangnji bufise  imigambi mikuru mikuru ine. Umugambi wa mbere ni uwo kurwanya indwara zandukira zibonekeza nka marariya, SIDA, igituntu n’indwara zituruka kw’isuku rike. Hariho n’ikindi gisata kijejwe kurwanya indwara zitandukira nk’indwara z’umuvuduko w’amaraso, indwara y’igisukari n’izindi. Hariho n’ikindi gisata gikomeye cerekeye isuku. Iyo isuku rihari rituma n’izo ndwara duhejeje kuvuga zigabanuka. Hari n’uwundi mugambi ukomeye ujejwe intwaro ibereye. Aha turashira imbere ko itunga rusangi haba mu mavuriro mato mato  canke mu mavuriro manini ritegerezwa kwubahirizwa. Turavye rero ibitegekanijwe muri uwo mugambi nyamukuru turabona neza ko mu myaka itanu amagara y’abenegihugu ashobora kuzoba yateye imbere. Ico turiko turakora ni uko dushira mu ngiro iyo migambi maze tuyiharanire twese abarundi atawuvuyemwo kuko ituraba twese.Muvyo turiko turakora ni ukurondera imiti ya nkenerwa. Twipfuza guteza imbere CAMEBU kugira ngo imiti ibe iyo igihugu cose ntibe iyo amavuriro ya Reta gusa. CAMEBU izokora kuburyo na Mutuelle ishobora kuronswa imiti n’ico gisata eka n’abo bose bashaka gushinga amafarumasi bazoshobora kuronswa imiti na CAMEBU. Twipfuza rero kurondera imiti ikwiye mu gihugu. Kuko ntushobora kurwanya indwara udafise imiti. Kuvyerekeye irwirirana ry’abantu nahonyene ubushikiranganji burafise umugambi wagutse aho busanzwe mbere bufise abo dufashanya mw’ihimiriza ry’irondoka rijanye n’amagara meza. Aha mbere umushikiranganji  arashimira cane Reta yashigikiye abavyeyi mu kubarihira mu gihe bibaruka ariko tugira duti abo bavyeyi ni bavyare abo bashobora kurera. Twigisha abarundi kubereka ko isi itaguma yaguka kandi isi ndimwa ishishikara kuba nto. Muri ico gihe uwuvyaye babiri batatu yomenya ko ni yashishikara kuvyara ko azohava abura igifasha abo yibarutse kwiga no kugira ngo baronke umutahe ari yo mpamyabushobozi. 
UBUMWE : Reta yoba yaramaze gushinga igitigiri ntarengwa c’abana umuvyeyi yokwibaruka ?
T.N. : Oya nta ngingo irafatwa muri Reta yo gushinga igitiri c’abana bokwibaruka. Ariko Reta ihimiriza abarundi guhindura ingendo kuko burya abenegihugu ni abantu bakunda igihugu, bakagikorera. Iyo rero uriko urabigisha imigambi ibagirira neza ntiwirirwa uraja mu mategeko. Kandi turashima ko nko mu ntara za Kayanza n’ahandi bariko baravyumva. Ni ukubereka ingaruka nziza yo kuvyara abana bake ushobora kurera. Ni co gituma Reta yafashe ingingo yo gufasha abavyeyi bibaruka no kuvuza abana bari munsi y’imyaka itanu. Iyo ngingo ifise intumbero yo gufasha imiryango kugira ngo ishobore kuronka udufaranga utwifashishe mu bindi iba ikeneye. Reta iba ishatse kubwira abavyeyi iti tegura nawe kazoza k’uwo mwana. Ni vyiza rero ko umuvyeyi amaze kuronka umwana umwe yobanza akaruhuka imbere yuko aronka uwundi wa kabiri. 
UBUMWE : Twarabonye mutegura ingendo aho mwishikira ku kivi kwirabira nk’abavuga ko bahingura ingaburo n’ibindi. Mwasanze vyifashe gute ?
T.N. : Ni vyo turakunda gushika ku kivi kugira ngo twirabire vy’ukuri ibiriko birakorwa. Hariho rero abo dusanga bariko bakora ubushakashatsi. Iyo dusanze ivyo bariko barakora vyubahiriza amategeko turaheza tukagira duti nimuze dukorane. Abo dusanze nabo batariko bakora ivyubahiriza amategeko turaheza tukabasaba kubireka. Aha rero turashimira cane abariko barategura impfungurwa nk’amata n’ibindi bubahirije amategeko, abo turabatera intege cane. Hariho n’abandi bategura ingaburo bakoresheje ivyimburwa vyo mu gihugu. Abo bose rero mu gihe bobikora bisunga amategeko bizoheza bifashe igihugu kudasohora amafaranga menshi y’agaciro mu kurondera izo ngaburo mu bindi bihugu. Mu gihe rero turiko turondera amagara meza tuzokwigishanya cane kuko birya biva hanze si vyiza kurusha ibiba bihinguriwe mu gihugu. Mu Burundi dufise umwimbu mwiza ufise akanovera ibihinguwe rero mu vyo twiyimburiye biba bifise akanovera kurusha mu bihinguwe bivuye mu bindi bihugu usanga bakoresha ubuhinga bwa none mu kwimbura. Tugiye rero gukomeza gusuzuma neza ibifungurwa biva hanze kugira ngo ntivyonone amagara y’abantu.
UBUMWE : Haravuzwe indwara ya Ebora mu karere k’ibiyaga binini,ni uyuhe muti mwavuguse watumye Uburundi bukingirwa gushika ubu ?
T.N : Indwara ya Ebora ni vyo irahari mu gihugu kibanyi ca Repuburika iharanira Demokarasi ya Kongo. Twebwe rero dufashanije n’inzego zijejwe amagara y’abantu nka OMS n’inzindi twarateguye umugambi wo gukingira Uburundi. Twashigishije abaganga ingene iyo ndwara yandukira. Twarateguye ibikoresho vyo gupima uwo wese avuye mu gihugu ca Kongo yinjiye mu Burundi. Ikimenyetso ca mbere c’indwara ya Ebora ni ubushuhe. Iyo rero ufashe igipimo c’ubushuhe ngo umupime, mu gihe arwaye na we uraheza ukaca ufatwa. Hariho rero utumashine dushobora gupima ubushuhe utiriwe urakora ku muntu afise ubushuhe. Twarashize ku mipaka ivyuma bishobora kudufasha kumenya ko umuntu afise Ebora. Twasanze ku munsi hinjira abantu barenga 6000 ku mupaka wo mu Gatumba aho hose rero twaciye tuhashira ivyuma bipima Ebora mbere turanategura aho uwuba yiketswe abanza gushirwa. 
UBUMWE : Muherutse gufata ingingo yo gusaba ibitaro kwakira uwo wese azoba agiriye isanganya kw’ibarabara kugira ngo afashwe imbere yuko akora ivyo asabwa n’ibitaro bimwakiriye. Ingingo bene iyo yoba yari imaze gufatwa ariko ikaba ataco yashitseko. Mweho mutegekanya iki kugira ngo iyo ngingo izokwubahirizwe. 
T.N : Egome irya ngingo twarayifashe kandi ni ingingo y’iteka kuko turiko turagendera abenegihugu haba mu gihugu hagati canke mu bisagara twasanze umuco w’ikirundi wo gufashanya uriko uratituka, iyo umuntu agize isanganya atembagajwe n’ikinga canke bamugonze n’imodoka abahita baraheza bagatinya kumufasha mu kumushikana kwa muganga kuko baheza bakakwa ingwati imbere yo kumwakira. twasanze rero kugira ngo tugarukire uwo muco mwiza wo gufashanya amavuriro yose twayasavye  gufasha n’ingoga uwuba ahuye n’isanganya maze ingwati n’ibindi bigasabwa mu nyuma. Kugira ngo uwo mugambi ukunde, umurundi tumusaba kurondera agakarata ko kwivurizako kuko gaheza kakamufasha mu gihe cose agize ingorane z’indwara canke isanganya. Ikindi dusaba ni uko abantu bagendesha imiduga n’ibindi bokwubahiriza amategeko agenga gutwara abantu n’ibintu mu mabarabara. Kuko twasanze ku mwaka abenegihugu bagira amasanganya barenga 9000. Aha mbere tuca dusaba abajejwe umutekano w’uruja n’uruza mu mabarabara ko bokora akazi kabo cane mu ntumbero yo kugabanya amasanganya. Uwutwara imodoka, canke ipikipiki n’ibindi yame yumva ko atwaye abantu bafise uburenganizra bwo kubaho. Abajejwe umutekano ku mabarabara ni birinde kurya ibiturire bituma abagendesha ivyo vyuma bashishikara kutubahiriza amategeko. Ikindi tuzorondera ingene amashirahamwe atanga asiransi afasha uwugize isanganya n’imodoka ifise asiransi kuva iyo saha nyene agize impanuka. Tuzohimiriza kandi mbere dukurikiranire hafi ishirwa mu ngiro ry’iyo ngingo n’amavuriro.
Nathan Ntahondi

 

 
Ouvrir